Israël: Eisenkot gaf opdracht, coalitie om te bouwen en te veranderen onder omstandigheden

Gadi Eisenkot zette een stap naar de macht, zonder de regeringsstrijd nog te hebben gewonnen. President Isaac Herzog gaf hem officieel het mandaat om de volgende Israëlische regering te vormen op zondag 8 november 2026 in Jeruzalem. RFI, Blick en RTS melden dezelfde ceremonie, na de presidentiële aankondiging op zaterdag. De Yashar centristische leider heeft 28 dagen, mogelijk verlengd met 14 dagen, om zijn aanhangers om te zetten in een coalitie. [S11] [S3] [S4]

Aanbevelingen, nog geen meerderheid

Over "win" gesproken, mag het gefragmenteerde resultaat van de parlementsverkiezingen van 27 oktober niet verhullen. De Likud bleef de eerste partij, met 27 zetels, voor de 21 van Yashar. Het Eisenkot blok telt 48 van de 120 leden van de Knesset, tegenover 53 in het Benyamin Netanyahu kamp. De 67 aanbevelingen van Eisenkot van de president vormen dus geen regeringsovereenkomst. De Jerusalem Post stelt onder meer dat de twee Arabische formaties hen niet verplichten zich bij haar coalitie aan te sluiten. [S30] [S31]

Het verschil tussen de 53 zetels van Camp Netanyahu en zijn 46 aanbevelingen wordt verklaard door het besluit van het verenigde Jodendom van de Thora om in dit stadium geen enkele kandidaat te steunen. Drie realiteiten moeten dus duidelijk zijn: verkiezingsresultaten, de keuze van een onderhandelaar en de verbintenis om gezamenlijk te regeren. [S30]

Een vakbond onder zijn leiding

Eisenkot nodigt leden van de Likud en de religieuze Zionistische Partij van Bezalel Smotrich uit om een regering onder zijn leiding te steunen. Hij presenteert deze openheid als een reactie op een historische crisis waarvoor hij Netanyahu beschuldigt verantwoordelijk te zijn. Herzog dringt aan op stabiliteit en een uitvoerende macht ten dienste van alle burgers, ook degenen die niet voor de onderdelen ervan hebben gestemd. Dit beroep is niet geldig tussen partijen. [S11] [S3] [S4]

De door Eisenkot gestelde voorwaarden hebben betrekking op de erkenning van Israël als joodse en democratische staat, de waarden van de onafhankelijkheidsverklaring, de plicht om te dienen en de erkenning van Hamas als terroristische organisatie. RFI stelt in haar verslag van zaterdag dat de voorgestelde dienst militair of civiel kan zijn. Deze beginselen bieden een kader voor onderhandelingen, nog geen gedetailleerd gezamenlijk programma. [S11] [S18]

Arabische en religieuze partijen: twee moeilijke onderhandelingen

De twee belangrijkste Arabische lijsten hebben 19 zetels, maar hun steun verdeelt de oppositie. Avigdor Liberman, leider van Israel Beitenu, weigert zelfs een regering die indirect afhankelijk is van hun stem. Omgekeerd, Yair Golan, de leider van de Democraten, verdedigt een coalitie met hen, meldt de Jerusalem Post. De kwestie gaat dus verder dan de verdeling van ministeries: het gaat om het vermogen van deze gekozen vertegenwoordigers om deel te nemen aan besluiten voor hun kiezers. [S20] [S31]

Een alliantie met de ultra-orthodoxe formaties stuit op een ander obstakel: de dienstplicht van religieuze studenten, waartegen hun partijen zich verzetten. Eisenkot wil uitzonderingen beperken. Voor de betrokkenen zou het compromis rechtstreeks van invloed zijn op de voortzetting van religieuze studies en het delen van dienstenverplichtingen. In de beschikbare informatie worden echter geen toekomstige vrijstellingen, sancties of rechtsmiddelen vermeld; zij maken geen beoordeling van de evenredigheid van een concreet hulpmiddel mogelijk. [S23] [S25] [S18]

Blick noemt ook een minderheidsregering, gesteund door de 48 leden van het Eisenkot-blok tegen 46 volgers in Netanyahu, bij onthoudingen onder de andere groepen. Op verzoek van de AFP legt politiek wetenschapper Assaf Shapira de nadruk op zijn kwetsbaarheid: elke tekst zou extra steun nodig hebben. Ook wordt gewezen op een mogelijk institutioneel voordeel, namelijk de versterking van de parlementaire controle op de uitvoerende macht. Dit is een scenario, geen verkregen resultaat. [S3]

Beloofde vrijheden, beperkte diplomatieke afbraak

Eisenkot beloofde de onafhankelijkheid, de rechtsstaat, de rechten van minderheden en de persvrijheid te beschermen en de rechten van LGBTQ+-mensen te versterken. Deze toezeggingen hebben specifiek betrekking op de mogelijkheid om macht uit te dagen, uit te drukken en te leven zonder discriminatie. De beschikbare artikelen bevatten echter geen gedetailleerde maatregelen of garanties die door de toekomstige partners worden aanvaard: hun vertaling zal afhangen van de coalitieovereenkomst. [S27] [S29]

Zijn belofte van een nationale onderzoekscommissie naar de mislukkingen die tot de aanval op 7 oktober 2023 hebben geleid, opende een ander project, de vaststelling van verantwoordelijkheden. Ook hier loopt de politieke inzet niet vooruit op de conclusies of de resultaten van dit onderzoek. [S25] [S29]

Over het Israëlisch-Palestijnse conflict zou een afwisseling niet automatisch een breuk betekenen. Eisenkot is momenteel tegen de oprichting van een Palestijnse staat en belooft binnen achttien maanden een einde te maken aan de macht van Hamas in Gaza. Zijn verplichtingen ten aanzien van de vrijheid in Israël moeten dus worden onderscheiden van zijn veiligheid en diplomatieke oriëntaties. [S25] [S27]

In geval van mislukking kan de zoektocht naar een regering worden toevertrouwd aan een ander parlementariër en, indien de institutionele mogelijkheden worden uitgeput, leiden tot nieuwe verkiezingen. Netanyahu is dus nog niet vervangen. Verandering hangt nu evenveel af van de partners als Eisenkot samen kan brengen als van de concessies die zij zullen eisen. [S30] [S31]